TERİM · TANIM · KAVRAM

Sözlük

Özel güvenlik ve EGM özel güvenlik sınavında geçen önemli terimlerin açıklamaları.

TÜMÜ 5 6 A B C D E F G H K M O P R S T Ü V X Y Z

5188— MEVZUAT

Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun.

26.06.2004 tarihli temel kanun. Tüm özel güvenlik faaliyetlerinin yasal dayanağı.

5237— MEVZUAT

Türk Ceza Kanunu (TCK).

Özel güvenlik açısından kritik maddeler: m.25 (meşru savunma), m.26 (zorunluluk hâli), m.27 (sınırın aşılması), m.86 (kasten yaralama), m.109 (hürriyetten yoksun bırakma).

6136— MEVZUAT

Ateşli Silahlar ve Bıçaklar Kanunu.

Silah edinme, taşıma, kullanma esasları. Görev silahı için 5188 ile birlikte değerlendirilir.

6698— MEVZUAT

Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK).

7 Nisan 2016 yürürlük. CCTV kayıtları, ziyaretçi defteri, kimlik kontrol kayıtları kişisel veri sayılır. Saklama süresi en fazla 30 gün, aydınlatma metni asılı olmalı.

ALTERNATİFLER: KVKK · Kişisel Verilerin Korunması Kanunu

A Sınıfı Yangın— YANGıN

Katı yanıcı maddelerin (kâğıt, ahşap, tekstil, plastik) yangını.

En etkili söndürücü SU; köpük ve kuru kimyasal toz da uygundur. Tipik ortam: ofis, ev, depo, mobilya. EGM müfredatında en sık görülen yangın sınıfı.

B Sınıfı Yangın

Sıvı yanıcı yangınları (benzin, mazot, yağ, alkol). Söndürücü olarak köpük, CO2 veya kuru kimyasal toz kullanılır. SU KULLANIMI YASAK — sıvıyı yayar.

Bilgilendirme Yazısı— KVKK

KVKK 10. madde gereği veri sahibine yapılan aydınlatma metni.

Veri sorumlusu, işleme amacı, hukuki sebep, kategoriler, alıcılar, haklar belirtilmelidir.

C Sınıfı Yangın

Gaz yanıcı yangınları (doğalgaz, propan, bütan). Önce gaz kaynağı kapatılır, sonra CO2 veya kuru kimyasal söndürücü kullanılır.

CCTV— SISTEM

Closed Circuit Television — kapalı devre kamera sistemi.

Görüntü kaydı yapan güvenlik kameraları. DVR (analog) veya NVR (IP) ile kayıt yapılır.

ALTERNATİFLER: Kapalı devre kamera

CPR— İLK YARDıM

Cardio Pulmonary Resuscitation — kardiyopulmoner resüsitasyon.

Kalbi duran hastada hayat kurtarıcı kalp masajı + suni solunum kombinasyonu. Yetişkin: 100-120 bası/dk, 5-6 cm derinlik.

ALTERNATİFLER: Kalp masajı

D Sınıfı Yangın— YANGıN

Yanıcı metallerin (magnezyum, sodyum, lityum, alüminyum tozu) yangını.

YALNIZCA özel D sınıfı kuru toz (sodyum klorür, grafit) ile söndürülür. Su veya CO2 PATLAYABİLİR/şiddetlenir. Sanayi, kimya laboratuvarı ve lityum batarya yangınlarında görülür.

Devriye— OPERASYON

Görev alanının düzenli tur ile kontrol edilmesi.

Yaya, motorize veya araçlı yapılabilir. Standart rota yerine değişken zaman/güzergâh tercih edilir.

EGM— KURUM

Emniyet Genel Müdürlüğü.

İçişleri Bakanlığına bağlı, özel güvenlik faaliyet izinleri ve sınav süreçlerini yürüten kurum.

ALTERNATİFLER: Emniyet Genel Müdürlüğü

Eskort— OPERASYON

Korunan kişinin nakil ve hareketinde uygulanan formasyon.

Tek araçlı, çift araçlı veya konvoy şeklinde olur; gözcü, tehdit izleme ve kaçış güzergâhı planlanır.

F Sınıfı Yangın

Mutfak yağ yangınları (bitkisel/hayvansal yağ kızgınken). Özel F sınıfı söndürücü (potasyum asetat) veya yangın battaniyesi kullanılır. SU KULLANIMI PATLAMA TEHLİKESİ YARATIR.

Faaliyet İzin Belgesi— BELGE

Özel güvenlik eğitim kurumlarının EGM tarafından verilen yetki belgesi.

Kurumun yasal eğitim verme yetkisini gösterir. AKL bu belge çerçevesinde faaliyet gösterir.

Geçiş Eğitimi— EğITIM

Silahsız sertifikalı bir görevlinin silahlıya geçişi için eğitim.

25 saatlik silah ve atış eğitimini kapsar. Sınavın silahlı bölümüne girmeyi sağlar.

Görev Silahı— SILAH

Özel güvenlik görevlisinin görev süresince taşıdığı, kuruma ait silah.

Yalnızca görev yeri ve görev süresince taşınır; görev dışı taşıma suç oluşturur.

İLGİLİ: 6136 · Görev Yeri · Zimmet

Heimlich Manevrası— İLK YARDıM

Hava yolu tıkanmasında uygulanan abdominal bası tekniği.

Yabancı cisim hava yolunu tıkadığında, hastanın arkasına geçilerek göbeğin üstüne ani baskı uygulanır.

KAYNAK: AHA İlk Yardım Rehberi

Hizmet İçi Atış— EğITIM

Silahlı görev yapan personelin yıllık zorunlu atış pratiği.

Silahlı özel güvenlik görevlilerinin görev becerilerini koruması için yılda en az bir kez tekrar eden uygulamalı atış programı.

K9— OPERASYON

Köpekli arama-koruma ekibi (canine).

Eğitilmiş köpek + köpek eğiticisi ikilisi. Patlayıcı tespit, uyuşturucu arama, koruma ve arama-kurtarma görevlerinde kullanılır. Türkiye'de havalimanı, gümrük, AVM, etkinlik alanlarında aktif.

ALTERNATİFLER: Köpekli ekip · Canine

Kademeli Kuvvet— HUKUK

Müdahalede en az şiddetten en fazlaya doğru aşamalı yaklaşım.

Sırası: gözle uyarı → sözlü uyarı → fiziksel temas → biber gazı/cop → görev silahı (sadece zorunlu hâlde).

Kapatma— OPERASYON

Saldırı anında koruma görevlisinin vücudunu siper ederek korunan kişiyi koruması.

Yakın koruma operasyonlarında saldırı anında uygulanır; ardından korunan kişi güvenli alana taşınır.

Kimlik Kartı— BELGE

Özel güvenlik görevlisinin yetki belgesi.

Sınavı geçen ve gerekli belgeleri sağlayan adaylara valilikçe verilir. 5 yıl geçerlidir.

KKD— İSG

Kişisel Koruyucu Donanım.

Yelek, baret, eldiven, ayakkabı, balistik yelek vb. işveren tarafından temin edilen koruma ekipmanları.

Koma Pozisyonu— İLK YARDıM

Bilinçsiz ama nefes alan kazazedeye uygulanan yan yatış pozisyonu.

Hava yolunu açık tutar, kusmuk vb. ile boğulmayı engeller.

ALTERNATİFLER: Recovery position · Yan yatış pozisyonu

Meşru Savunma— HUKUK

Haksız ve hâlihazır saldırıya karşı orantılı güç kullanma hakkı.

TCK md.25. Şartlar: saldırı haksız olmalı, devam ediyor olmalı, savunma orantılı olmalı, başka çare olmamalı.

KAYNAK: TCK m.25

Metal Dedektör— SISTEM

Manyetik alan ile metal nesne tespit eden cihaz.

Kapı tipi (walk-through) veya el tipi (hand-held) modelleri vardır.

Olay Yeri— HUKUK

Suçun veya olayın gerçekleştiği fiziksel alan.

Adli süreç için delillerin korunması zorunludur. Özel güvenlik genel kolluk gelene kadar alanı sınırlar, dokunmaz.

OMR

Optical Mark Recognition — optik okuyucu cevap kâğıdı sistemi. EGM sınavlarında standart format. Bazı dönemlerde dijital cevap kâğıdı pilot uygulaması.

PASS Tekniği

Yangın söndürücü kullanma tekniği: P (Pull-çek emniyet pimi), A (Aim-namluyu yangın temeline doğrult), S (Squeeze-kolu sık), S (Sweep-yandan yana süpür). NFPA standardı.

PDS

Psikoteknik Değerlendirme Sistemi — silahlı görevlilerin psikolojik uygunluğunu ölçen ve rapor düzenleyen yetkili merkezler. Yıllık veya 2 yıllık periyotla yenilenir.

Psikoteknik

Stres altında karar verme, dikkat, refleks, koordinasyon ölçümü yapan psikolojik test. Silahlı kimlik için PDS merkezleri tarafından düzenlenen rapor zorunlu (özellikle VIP koruma).

Refleks Atışı

Yakın mesafe (3-5 saniye içinde) hedeften silah çekme + atış becerisi. VIP koruma ve saldırı altında kritik beceri; AKL anlaşmalı poligonda ileri seviye senaryolarda eğitilir.

Sınır Aşımı

TCK m.27 — meşru savunma veya zorunluluk hâli şartlarının kısmen karşılandığı, ancak orantılılık veya başka çare şartının aşıldığı durum. Ceza azaltılır ama kalkmaz.

Soyguncu Vurma Vakası

Banka şubesi veya kıymet nakil vakalarında silahlı görevlinin soyguncuya ateş etmesi. TCK m.25 meşru savunma şartları analiz edilir; içtihat olarak Yargıtay 1. CD 2019 önemli karardır.

Sözlü Uyarı— OPERASYON

Kademeli kuvvet kullanımının ilk basamağı.

Fiziksel müdahaleden önce mutlaka uygulanır: sakin ses tonu, net talimat ("Dur, geri çekil"). Tanık kayıt için video ile destekleneblir. EGM sınavında "ilk adım" sorularının cevabıdır.

İLGİLİ: Kademeli Kuvvet · Meşru Savunma

Şüpheli Paket— PATLAYıCı

Sahibi belirsiz, normal görünmeyen, terkedilmiş şüpheli içerik.

ASLA dokunulmaz, açılmaz, taşınmaz. Çevre boşaltılır, genel kolluk (155/156) ve bomba imha çağrılır.

Tahliye Planı— OPERASYON

Acil durumda binayı/alanı boşaltma stratejisi.

En az 2 çıkış, yangın merdiveni, toplanma noktası, sorumlu kişiler, görsel işaretler içerir. Periyodik tatbikat zorunludur.

Tehdit Yönü— OPERASYON

Saldırının veya tehlikenin gelmesinin en olası olduğu yön.

Risk değerlendirme sonucu belirlenir; koruma formasyonu bu yöne göre şekillenir.

Tetik Disiplini

Tetik parmağının atış anına kadar tetik dışında, atış anında parmak uç boğumunun kontrollü ve yumuşak baskı uygulamasıyla atış yapması. Dört emniyet kuralından biri.

Tutanak— BELGE

Olay anında düzenlenen, tarih-saat-yer-tarafları belirten resmi belge.

Olay yerinde, taraflar ve şahitlerin huzurunda, mümkünse imzalı düzenlenir. Adli süreçte delil değeri vardır.

Üç Nokta Hizalama

Atış nişan alma tekniği — arpacık (ön nişangah), gez (arka nişangah) ve hedef üçlüsünün doğru yatay/dikey hizalanması. Profesyonel atışın temel ilkesi.

Vardiya Devri— OPERASYON

Bir vardiyadan diğerine devir-teslim işlemi.

Aktif olaylar, devam eden takipler, anormal durumlar, ekipman durumu (telsiz, anahtarlar, panik butonu) ve tutanaklar yeni vardiyaya yazılı + sözlü aktarılır. Banka ve AVM'de standart prosedürdür.

X-Ray— SISTEM

X ışını ile bagaj/eşya tarama cihazı.

Renk kodlaması: turuncu (organik), mavi/koyu (metal/inorganik), yeşil (karışık). Düşük dozlu X ışını kullanır.

KAYNAK: TS EN 60529

Yakın Koruma— OPERASYON

Korunan kişinin (VIP) anlık fiziksel güvenliğini sağlama görevi.

Eskort formasyonları, tehdit yönü, kapatma teknikleri ve risk değerlendirmesi içerir.

ALTERNATİFLER: VIP koruma · kişi koruma

Yangın Sınıfları— YANGıN

Yanıcı maddeye göre yangın türleri: A, B, C, D, E, F.

A: katı (su+köpük), B: sıvı (köpük/CO2/toz), C: gaz (kapatma+toz), D: metal (özel toz), E: elektrik (CO2/toz), F: yağ (özel köpük).

Yenileme Eğitimi— EğITIM

Kimlik kartı süresi dolduğunda alınması zorunlu eğitim.

Silahsız 60 saat, silahlı 50 saat. Süre dolmadan önce alınmalı, ardından yenileme sınavına girilmeli.

Ziyaretçi Defteri— SISTEM

Tesise giriş yapan dış kişilerin kayıt edildiği belge/sistem.

Ad, soyad, kimlik no, geliş zamanı, gidiş zamanı, ziyaret edilen kişi, plaka. KVKK gereği imha süreci tanımlı olmalı.

Zorunluluk Hâli

TCK m.26 — bilerek neden olunmayan ve başka türlü kurtulamayacağı bir tehlikeden kurtulmak veya başkasını kurtarmak zorunluluğu ile işlenen fiil. Saldırı şartı yok.